Plandag 2022: Breek uit de bubbel

De Plandag zal in 2022 weer een plaats zijn waar ruimtelijke professionals uit Nederland en België fysiek met elkaar in dialoog kunnen gaan. In samenwerking met Perspective Brussels organiseren we op donderdag 19 mei 2022 opnieuw ons jaarlijks event met als thema “breek uit de bubbel”.

Het is zomer 2020. Mijn trein uit Brussel komt aan in Breda. Niets vermoedend maak ik me klaar voor een overstap op de intercity naar Den Haag Centraal. Nog rap controleer ik of mijn mondmasker goed zit en stap uit. De andere reizigers op het perron kijken me vreemd aan. Een vrouw roept: “Je moet hier geen mondkapje dragen hoor!”. Na vier maanden luisteren naar Marc Van Ranst, de Belgische Jaap van Dissel, antwoord ik de vrouw dat ik mijn mondmasker toch liever ophoud. Met een enigszins verwijtende toon sneert de vrouw nog: “Nou, dan moet je het zelf maar weten. Ik wil alleen maar helpen hoor”. Gepikeerd loopt ze weg.

Het leven tijdens de coronapandemie plooide zich terug in bubbels. Nog nooit is zo hard naar de eigen navel gestaard. Ook grenzen zijn opnieuw heel tastbaar geworden. In maart 2020 gingen voor het eerste sinds de tweede wereldoorlog zelfs de Europese binnengrenzen volledig op slot voor personenverkeer. En in januari 2021 vaardigden de regeringen in België een verbod uit op alle niet-essentiële reizen om een derde golf te voorkomen. Toerisme of familiebezoek over de grens was niet langer mogelijk. Maar zoals de (waargebeurde) anekdote hierboven aantoont, lijkt het erop dat ook socio-culturele grenzen zijn aangescherpt. De coronacrisis laat nog maar eens zien hoe zeer de beleving van gebeurtenissen kan verschillen. En niet alleen van land tot land. Ook van groep tot groep. Zo werd de Belgische regering verweten in de eerste fase van de crisis haar maatregelen enkel te ontwerpen op maat van standaardgezinnen in verkavelingswijken. Jongeren, alleenstaanden, stadsbewoners zonder privétuin werden niet enkel vergeten, maar ook gecriminaliseerd. De politie deelde boetes uit aan skaters of wie even uitrustte op een bankje in het park. En in Nederland kreeg het anti-coronastandpunt tijdens de Tweede Kamerverkiezingen veel bijval in de achtergestelde perifere streken van het land.

De ruimtelijke professional heeft doorgaans een grote fascinatie voor landsgrenzen. Dat verbaast niet. Het getraind oog observeert bij het passeren van de grens direct grote contrasten in de ruimtelijke organisatie en inrichting. En het verklarend vermogen relateert die contrasten aan geografische, fysiologische, historische, socio-culturele en juridische verschillen. Enige opwinding maakt de ruimtelijke professional meester. Paradoxaal genoeg zijn ruimtelijke professionals doorgaans ook grote voorvechters van het beslechten van grenzen. Al vroeg in de vorige eeuw positioneerden zij zich via bewegingen als het CIAM in het kamp van de internationalisten. Een pak ruimtelijke professionals heeft de afgelopen jaren in grensoverschrijdende en Europese ruimtelijke projecten ook zelf mee vorm aan het verdwijnen van grenzen. Het dagelijks leven van grensbewoners speelt zich vandaag af in twee of zelfs meer landen.

De ruimtelijke professional beslecht met zijn generalistische blik ook grenzen tussen verschillende vakgebieden, vraagstukken, etc. Het toverspreukenboek staat vol magische woorden: door integraal en transversaal naar symbiose en synergie. Door het vele telewerk lijkt ook onze professionele bubbel gewijzigd. Door online samenwerken spreken we bepaalde collega’s, partners en doelgroepen minder en anderen misschien juist vaker. We gaan online ook anders met elkaar in gesprek zowel met ruimtelijke professionals planners onder elkaar als met de buurt of wijk waarmee we samen plannen maken. Online gesprekken zijn meer opgedeeld in een kleinere (afgesloten) groep die het meer persoonlijk maken maar anderzijds maakt de afstand het ook formeler.

Het thema van de Plandag 2021 is “Breek uit je bubbel”. Zo willen we een goede traditie binnen ons vakgebied in ere houden. Of misschien is de realiteit vandaag dat we die traditie moeten reanimeren of een nieuwe invulling geven? Heeft u recent nog een Frans- of Duitstalig of Aziatisch plandocument ingezien? Of bent ook u enkel maar het Engels machtig zodat u vastzit in een Angelsaksische bubbel? Of bent u in uw stad of buurt nog naar een bijeenkomst of feestje geweest waar u duidelijk de uitzondering op regel was?
Hierover willen we graag met u in debat tijdens de PlanDag 2022.

Vraagstukken

We nodigen u als ruimtelijke professional uit om uit uw bubbel te breken en door het schrijven van een paper, praktijkbeschrijving of opinie uw eigen perspectief los te laten. Hieronder schetsen we een aantal vraagstukken die u kunnen inspireren om uw eigen praktijk- of onderzoekservaring binnen het vraagstuk van “Breek uit de bubbel” te plaatsen.

Breek uit de bubbel van de landsgrenzen

• Wat was de impact van de harde grens tussen Nederland en België? In hoeverre werd het ruimtelijk en maatschappelijk functioneren verstoord? En zijn er ook positieve lessen te trekken?
• Wat is de concrete betekenis van voelbare grenzen voor het dagelijks leven van vele burgers en ondernemers? En hoe is hiermee omgegaan in onze grensstreken?
• Heeft de Belgisch-Nederlandse grens de Coronapandemie anders ondergaan dan de grenzen met buurlanden Duitsland en Frankrijk? En durft u al iets te schrijven over het ruimtelijk functioneren van onze grens op zee met het post-BREXIT Verenigd Koninkrijk?

Breek uit de bubbel van je nationale cultuur

• Hoe kijkt u naar de ruimtelijke ontwikkeling in het buitenland? Detecteert u goede praktijken waarmee u graag in eigen land aan de slag wilt gaan? Ziet u belangrijke verschillen in keuzes en aanpak?
• Hoe denkt u dat vanuit het buitenland naar de ruimtelijke ontwikkelingspraktijk in Brussel, Vlaanderen of Nederland gekeken wordt? Welke assets uit eigen land ziet u andere landen, regio’s en steden oppikken? En in hoeverre zijn Brussel, Vlaanderen en Nederland voor ons vakgebied vandaag nog een voorbeeld voor anderen (gidsland)?

Breek uit de bubbel van het vakgebied

• Hoe leggen we verbanden tussen verschillende professionele werelden om grote opgaven op te pakken? Wat is de rol van de ruimtelijke professional hierbinnen? In hoeverre zou de planologie weer een stevige generaals- of regiefunctie moeten hebben? Of volstaat faciliteren? Kan de rol van de ruimtelijke professional in verschillende culturen anders worden ingevuld?

Breek uit de socio-culturele bubbel

• Hoe kunnen we ruimtelijke oplossingen formuleren die aansluiting vinden bij verschillende leefwerelden? Hoe gaan we er als professional mee om dat belangen (stad/platteland of autoloos/autobezit) zich steeds sterker nestelen binnen een eigen waarheid van de sociale media bubbel?
• Hoe bepaal je als ruimtelijke professional je positie als alles lijkt te gaan om economie, gezondheid en klimaat?
• Begrijpen mensen elkaar nog? Begrijpt de ruimtelijke professional de burger nog? En hoe kunnen we in een steeds sterker gepolariseerde maatschappij anno 2021 het gesprek nog aangaan met elkaar? Is online samenwerken hiervoor een kans of juist een bedreiging?
• Kan de ruimtelijke professional het zich nog veroorloven om ruimte te maken voor een meerderheid? Hoe exclusief moet je zijn om inclusief te zijn? Hoe houdt je rekening met diversiteit in de samenleving? Hoe verbindt je noden van verschillende doelgroepen? In welke soort buurt voelt echt iedereen zich thuis?

Breek uit de tijdsbubbel

• Hoe ga je om met de paradigma’s van deze tijd? Kunnen grootse plannen of professionals uit het verleden je nog altijd inspireren?
• Hoe speelt de tijdsdimensie in de aanpak van ruimtelijke opgaven? Hoe verbindt je het heden, verleden en de toekomst? En hoe ga je om met verschillende tijdscycli zoals het gebouw dat toch snel een honderd jaar meegaat terwijl het gebruik ervan om de paar decennia wijzigt? Om niet te spreken van de trage vorming water- en bodemsystemen versus ruimtevragen vandaag?